Ha la yaabin cinwaankaan, ee waxaa mudan in lala yaabo hab dhaqanka xishoodka iyo diintaba ka murduxan ee kooxda khawaarijta ee loo yaqaan Alshabaab, waxey dhinac kasta nuxurkii ka rideen diinteenii qiimaha badneyd, waxeyna ku soo koobeen diintii mid wax lagu dilo, tu dadka loogu hanjabo laguna argagax galiyo, tu dadka xoolahooda lagu boobo, iyo mid ciqaab iyo caytan ah. 

Kooxdan khawaarijtu waligeed Soomaaliya kuma bireen qof gaal ah, laga soo bilaabo taariikhdii joogitaanka xabashida illaa kuwa hey’adaha u shaqeeya ee ay afduubteen ama hadda u afduuban, waxey si fudud uga qaataan lacago baad (xaaraam) ah, mudada ay hayaan si wanaagsan ayey u xanaaneeyaan, ka dib sidaas sahlan ayey ku daayaan, laakin haddii qof Soomaali muslim ah uu galo gacantooda, waxaa maxkamadoodu xukuntaa ruuxaas ku bireyn middi saawir (aan soofeysneyn) ah, waayo tanaa ajar badan sida ay qoreyso diintooda gacan ku sameyska ee Usaama Bin laadin u yahey kan u waxyooda qalooca. 

Laga soo bilaabo hadal aad tiraahdo adigoo fadhi ku dirir fadhiya sida “dalkaan iyo dadkaan waa dhiban yihiin Allow faraj degdeg ah u keen” illaa inaad si toos ah wax ugu qorto bogagga internetka, ama inaad ka hadasho raadiye adigoo sheegaya dhibaatooyinka khawaarijtu ay geysanayaan, intuba waa xukun dil ah kooxdaan agteeda. 

Min gurigaada adigoo la haasaawaya xaaskaada iyo caruurtaada illaa masjidka dhexdiisa dilku uma kala duwana kooxdaan baadiyowdey, waliba waxey u jecel yihiin marka masaajidka gudihiisa ama agtiisa uu joogo dhibbanaha toogashada khawaarijtu ku xukumeen. 

Hadaba anigoo ka mid ah muwaadiniinta Soomaaliyeed ee ku nool dalka gudihiisa gaar ahaan magaalada Muqdisho, waxaan si joogto ah kala kulanaa kooxda khawaarijta digniino cod ah ama fariimo hanjabaado ah oo ay noo soo marsiinayaan khadka teleefoonka ama fariimaha la isugu diro e-mail-da ama teleefoonada. 

Maalin maalmaha ka mid ah anagoo dhowr ruux ah oo meel ku sheekeysanayna, kana hadleyna hanjabaadahaan argagixinta ah ee ay kooxdani dadkii wadnaha ku gooyeen, ayaa waxaa nin saaxiibkay ahi noo wariyey qiso cajiib leh oo ka dhacdey masjid ku yaalla Suuqa Daawada (bakaaraha) dhexdiisa, halkaas waxaa salaadda duhur ka dib kitaab ku gali jirey Shiikh culimada Soomaaliyeed ka mid ah, asagoo casharkii maalintaas bartamaha marsiinaya ayaa waxaa teleefoonkiisa oo miiska saarnaa ku soo dhacey fariin (message), ku amreysa inuu meesha uu marayo ku joojiyo casharka, maanta ka dibna uusan aqrin kitaabkaan, sidaasna uu u sheego xerta kitaabka dhageysaneysa, amarkaana waxaa hoos uga saxiixnaa madaxa Xisbada ( Khawaarijta) – Xisbah macnaheedu waa faridda wanaagga iyo reebista xumaha- waa koox u qaabilsan arinkaas khawaarijta, oo ay muuqato in ay fahamkii qaloocnaa uu ku futogadoomey ayagoo wanaaggiina xumaan u arkey, sida barista cilmiga, isla markaana xumihii u arkey wanaag sida dhamaan ficilada guracan ee ay sameynayaan waliba ayagoo ku faanaya ayey warbaahinta siiyaan. 

Waxaa la yaab ku noqtey Sheekhii fariintii, wuu labalabeeyey, wuxuuna is yiri bal casharka maanta un dhamee, markii uu afka kala qaadey ayaa wiil xertiisa ka mid ahaa oo safka ugu horeeya fadhiyey cod dheer ku yiri sheekhii “ amarka lagu siiyey fuli wadaad” isla markiibana bistoolad ayuu galka kala baxey, halka laba wiil oo kalena ay labada garab ka istaageen sheekhii ayagoo takbiirsanaya, xaaladdu markaan faraha ayey ka baxdey!! xertii yaab iyo amakaag ayaa ka soo harey!! Sheekhii wuxuu qaatey tallaabo geesinimo leh si uu xaaladda uu u dajiyo asagoo fahmey qisadu halka ay ka socoto, wuxuu soo qabtey moobeylkiisii wuxuuna aqriyey fariintii ugu danbeysey ee u soo dhacdey, wuxuuna qaatey go’aanka ah in aan maanta ka dib loo imaan wax cashar ah halkaasna uu ku eg yahey kitaabkii ayuu ku yiri sheekhii cod hoose oo ay ka muuqato maquunin iyo in xoog lagu jajuubey. 

Wax kasta waa laga fishaa khawaarijta waayo waa niman waysadii ka burtey, fahamkii qaloocnaana uu ku xidideystey, laakin waxa dadkii kitaabka ku taxnaa iyo dadkii kale ee qisada maqley filan waa ku noqdey wiil sheekha ardaydiisa ka mid ah in uu sheekhiisii sidaas uga xishoon waayo, taasna waxey dadkii isku qanciyeen waxaani iney yihiin caasi-waalidiin qaangaartey oo nin waalidkiis uu ka soo quustey oo ku soo caasiyey inuusan kala aqoonin sheekh iyo shariif midna tanoo isoo xasuusisey maahmaahda Soomaaliyeed ee oraneysa “ neef gawracani geedo kama waabto”. 

Isla markii qisadaas uu noo sheegey wiilkii waxaa bilowdey in qaar raggeenii meesha joogey ka mid ah ay fureeen moobayladooda sanduuqa fariimaha keydiya, qaar kalena ay sheegeen rag meesha ka maqnaa oo ay ku dhacdey qisooyin cajiib ah oo ay kala kulmeen kooxdaan kibirku ka tan badiyey, waxyaalaha fariimahaasi ku qornaa waxaa ka mid ah:   “karfintaada tolo waad socotaaye”, mid kale waxey u qorneyd “Cadowgii ilaaheyow meeshaad gali laheyd doondoono”, tu kalena “ haddaad moodey in saraha hoostooda aad ku badbaadeyso usbaacaan ayaa noo ballan ah”, midda la yaabka laheyd waxey aheyd “meel kasta oo aad gasho waa kula joognaa murtadyahow”, tana waxey u qorneyd sidatan “islaamka sharcigiisa wixii aad ka muteysato ayaad u diyaargaroobeysaa gala raacyahow” iyo kuwa kale oo aan halkaan lagu soo koobi karin oo kulligood hanjabaad, aflagaado, iyo xukun caruuri gaartey isugu jirey. 

Waxaa isweydiin mudan waxey tahey, Alshabaab (khawaarijta) goormaa loo wakiishey in ay u dhaqmaan sida malakal mawtka oo kale, oo ay qabtaan shaqadii ilaahey u sameeyey malagaas ? inkastoo xikamad weyn ilaahey uu galiyey dhimashada taasoo ah in laga qariyey qofka marka uu dhimanayo, sidaasna ay tahey raxmad ilaahey uu ku manneystey adoomadiisa, laakin kooxdaan waxaad moodaa sida ay ugu xadgudbeen wax kasta oo diinteena ka mid ahaa, haddana in ay meelaha qaarkood ay ilaahey xataa ka dheereeyeen, ayagoo u sheegaya qofka marka uu dhimanayo, iyo meel kasta oo uu galo in aysan ka dabahareyn illaa ay geeridiisa ka hubsadaan. 

Hadaba shaqooyiin badan ayey la wareegeen kooxdaan qooqdey, oo ay ugu weyn tahey kaalintii culimada oo ay yiraahdeen anaga cid aan aheyn dadka wax uma sheegi karto, anaga cid aan aheyn shareeco ma hirgalin karto, kaalintii ciidanka xoogga dalka oo ay hubkii oo dhan gacantooda ay galiyeen qof kalena aysan u ogolayn inuu xaq u leeyahey hub sidashada xataa haddii uu arigiisa dugaaga uga ceshanayo, kaalintii warbaahinta oo waxaad dareemeysaa cadaadiska ay ku hayaan warbaahinta dalka waliba mararka qaar in ay u meeriyaan waxay oranayaan haddii ay ka dhaga adeygaana dhegtaa dhiigga loo darayaa wariyihii sidaas sameyn waaya sida rag badan oo asxaabteena ay arin noocaas oo kale ah xi xaq darro ah ugu dileen. 

Waxaa ugu darnaatey Markey ilaahey loolan la galeen, ku tunteena xikmadihii nolosha iyo dhimashadaba uu galiyey, haddana ay gabi ahaan la wareegeen hawshii malakal mawtku ka qaban jirey geeska Afrika, laakin waxaad mooddaa in malakal mawtka u gacan marnaan doono qaadista ruuxda khawaarijta marka dhamaadkoodu soo dhowaado oo aad moodo in ififaalaheedii uu muuqanayo maalmaahaan. 

Gabagabadii dadka Soomaaliya koonfurteeda ku nool waxey ula mid tahey shabaab ayaa ku soo wacey ama fariin kuu soo direy in malakul mawdkii ay fariin ka heleen, taasoo ula macno ah in ay isku diyaariyaan dhimasho express ah oo aysan u diyaargaroobin, tanoo ku keentey dad badan in ay dalka dibadiisa lafahoodii ula carareen, halkaasna uga tageen guryahoodii, iyo qoysaskoodii ay jeclaayeen, ayadoo soo noqoshada dadkaasi ay ku xiran tahey ka takhulisadda kooxda khawaarijta. 

Si kastaba ha ahaatee wax kasta maalin ay bilowdaan iyo maalin ay dhamaadaan ayey leeyihiin, khawaarijtu waxey yeelan doonaan maalin aysan dhaafeyn, maalinkaasna waxaa lagu dari doonaa ciidaha Soomaalidu ay sida weyn ugu dabaaldegto. 

Deeq Maxamed Axmed

qaranimo2009@yahoo.com

Muqdisho